Cameratoezicht en privacy: klopt het beleid wel?

Steeds meer gemeenten voeren cameratoezicht in, bijvoorbeeld in voetgangersgebieden en binnensteden. Dat gebeurt vaak met goede bedoelingen: veiligheid vergroten en regels handhaven.
Maar bij dit cameratoezicht worden persoonsgegevens vastgelegd – en dan is de vraag: wie is daar juridisch verantwoordelijk voor?

Wat gaat er nu mis?

Gemeenten werken landelijk met een beleidskader dat ervan uitgaat dat de gemeente of het college van burgemeester en wethouders verantwoordelijk is voor de verwerking van zogeheten politiegegevens (zoals camerabeelden die worden gebruikt voor handhaving).

Dat uitgangspunt is gebaseerd op een besluit van het ministerie over buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s). In dat besluit staat dat de werkgever de verantwoordelijke is.

Maar: de wet zegt iets anders

De Wet politiegegevens – een wet die boven zo’n besluit staat – is hier heel duidelijk over:

• daarin staat uitputtend wie verantwoordelijk mag zijn voor politiegegevens;

• dat zijn de politie, de rijksrecherche en de Koninklijke Marechaussee;

• de wet zegt bovendien expliciet dat deze definities óók gelden voor lagere regelgeving.

Een besluit of beleidsdocument mag niet afwijken van een wet. Dat is een basisregel in onze rechtsstaat.

Waarom is dit belangrijk?

Als cameratoezicht wordt uitgevoerd op basis van een onjuiste verantwoordelijkheidsverdeling, kan dat betekenen dat:

• persoonsgegevens onrechtmatig worden verwerkt;

• burgers onvoldoende weten wie verantwoordelijk is voor hun gegevens;

• gemeenten later te maken krijgen met juridische problemen, klachten of correcties.

Het probleem zit dus niet in cameratoezicht op zichzelf, maar in de juridische constructie erachter.

Wat zou een logische oplossing zijn?

Cameratoezicht waarbij politiegegevens worden verwerkt, kan juridisch wél stevig staan als:

• de politie expliciet wordt aangewezen als verwerkingsverantwoordelijke;

• gemeenten en politie hierover duidelijke afspraken maken;

• het beleid hierop wordt aangepast vóór invoering.

Dat voorkomt problemen achteraf en zorgt voor duidelijkheid voor iedereen.

Wat gebeurt er nu?

Deze kwestie is inmiddels onder de aandacht gebracht van:

• de Autoriteit Persoonsgegevens (toezichthouder),

• de Rijksoverheid,

• en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Het gaat om een landelijk probleem, niet om één gemeente.

Tot slot

Goede handhaving en bescherming van privacy hoeven elkaar niet te bijten. Maar dat kan alleen als beleid en wetgeving kloppen en op elkaar aansluiten.
Juist daarom is het belangrijk dit nu goed te regelen, vóórdat cameratoezicht overal wordt uitgebreid.