Meepraten over toegankelijkheid: hoeveel invloed heb je in jouw gemeente?

Een heringerichte straat, een autoluwe binnenstad of nieuwe parkeerregels. Gemeentelijke keuzes hebben grote gevolgen voor mensen met een beperking. Kun je straks nog dicht genoeg bij je bestemming komen? Blijft het trottoir bruikbaar voor een rolstoel of rollator? Is de informatie begrijpelijk en toegankelijk?

Wie deze situaties dagelijks ervaart, ziet vaak knelpunten die op een tekentafel gemakkelijk worden gemist. Daarom is het belangrijk dat mensen met een beperking vanaf het begin kunnen meedenken. Hun invloed moet ook merkbaar zijn in de keuzes die worden gemaakt.

Betrekken voordat de keuzes vaststaan

Een uitnodiging voor een informatieavond betekent nog niet dat inwoners daadwerkelijk invloed hebben. Als de belangrijkste keuzes al zijn gemaakt, blijft er soms weinig ruimte over om een plan te verbeteren.

Ervaringsdeskundigen moeten daarom kunnen meedenken bij het vaststellen van het probleem, het onderzoeken van oplossingen en het maken van het ontwerp. Ook bij de uitvoering en de beoordeling achteraf blijft hun inbreng nodig.

Dat geldt bijvoorbeeld voor gehandicaptenparkeerplaatsen, toegang tot autoluwe gebieden, obstakels op trottoirs en de bereikbaarheid van openbare gebouwen. Een oplossing werkt pas goed als mensen haar in de praktijk kunnen gebruiken.

Verschillende vormen, dezelfde basis

Op het Inclusie Forum plaatste ik de stelling: ‘Lokale ervaringsdeskundigheid vraagt om landelijke samenhang.’

De reacties laten zien dat lokale betrokkenheid op verschillende manieren wordt georganiseerd. Er zijn groepen die rechtstreeks met ambtenaren overleggen, organisaties die de inbreng van ervaringsdeskundigen verzamelen en vormen met een vaste overleggroep en open bijeenkomsten.

Die verscheidenheid hoeft geen probleem te zijn. Een kleine gemeente kan een andere aanpak nodig hebben dan een grote stad. Ook de wensen van deelnemers verschillen.

Maar hoe voorkomen we dat die lokale vrijheid leidt tot honderden verschillende niveaus van ondersteuning en invloed? Dat je in de ene gemeente vroegtijdig kunt meedenken, terwijl je elders steeds achteraf aandacht moet vragen?

Wat zou overal gewaarborgd moeten zijn?

Mijn voorstel is een gezamenlijke landelijke basis, opgesteld mét mensen met een beperking en hun organisaties. Daarin zouden ten minste de volgende voorwaarden moeten staan:

• Tijdige betrokkenheid: meepraten voordat belangrijke keuzes vaststaan.
• Onafhankelijkheid: vrijuit kritiek kunnen geven, zonder druk vanwege ondersteuning, subsidie of andere afhankelijkheden.
• Eigen inbreng: zelf onderwerpen kunnen aandragen en standpunten kunnen bepalen.
• Rechtstreeks contact: de mogelijkheid om zelf met ambtenaren, college en gemeenteraad te spreken.
• Passende ondersteuning en vergoeding: kunnen deelnemen zonder onnodige praktische of financiële drempels.
• Duidelijke terugkoppeling: weten welke adviezen zijn overgenomen en waarom andere adviezen niet zijn gevolgd.
• Een onafhankelijke klachtenroute: ergens terechtkunnen wanneer afspraken over deelname en onafhankelijkheid niet worden nageleefd.

Dit zijn voorstellen voor verdere uitwerking. Een landelijke basis moet voldoende concreet zijn om gemeenten eraan te kunnen houden.

Ondersteuning is meer dan notulen maken

Een belangrijk punt uit de discussie is dat ondersteuning verder moet gaan dan uitnodigingen versturen en vergaderingen voorbereiden.

Deelnemers kunnen behoefte hebben aan begrijpelijke stukken, extra voorbereidingstijd, een toegankelijke vergaderlocatie of ondersteuning bij het communiceren. Ook begeleiding door iemand met deskundigheid op het gebied van autisme of een licht verstandelijke beperking kan nodig zijn.

Daarbij moeten uiteenlopende ervaringen aan bod komen. Eén rolstoelgebruiker kan niet namens iedereen met een beperking spreken. Mensen met een visuele, auditieve, lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking kunnen verschillende drempels ervaren.

De ondersteuning moet het mogelijk maken dat die ervaringen daadwerkelijk meetellen.

Onafhankelijk adviseren vraagt om zekerheid

Een gemeente kan de ondersteuning betalen, terwijl een groep zelfstandig haar standpunten bepaalt. Daarvoor zijn duidelijke, schriftelijke afspraken nodig.

Als verdere uitwerking stel ik voor om de voorwaarden en een structureel budget bij de gemeenteraad te borgen. De groep moet daarbij onafhankelijk blijven, óók tegenover de raad. Zij bepaalt zelf haar agenda en moet adviezen openbaar kunnen maken.

Ook deskundig voorzitterschap verdient aandacht. Mijn voorkeur gaat uit naar een voorzitter die door de groep wordt gekozen, zelf ervaringsdeskundig is en voldoende kennis heeft van het VN-verdrag Handicap, relevante wetgeving en landelijke afspraken. Scholing en toegang tot specialistisch advies horen daarbij. De voorzitter moet bovendien zorgen dat verschillende deelnemers voldoende ruimte krijgen.

Deze voorstellen vragen verdere bespreking met ervaringsdeskundigen, hun organisaties en gemeenten.

Ook helpen waar nog geen groep bestaat

Niet iedere gemeente heeft een stevig VN-panel of een actieve toegankelijkheidsgroep. Daarom moet een landelijke basis ook helpen bij het opbouwen van lokale netwerken.

Inwoners moeten ondersteuning kunnen krijgen om elkaar te vinden, kennis op te doen en een passende samenwerkingsvorm te ontwikkelen. Het opbouwen van een groep en het regelen van goede voorwaarden kunnen tegelijk plaatsvinden.

Landelijke en regionale kennisdeling kan daarbij helpen. Groepen hoeven dan niet steeds opnieuw uit te zoeken hoe zij hun onafhankelijkheid beschermen of hoe zij een toegankelijkheidsvraagstuk kunnen beoordelen.

Van meepraten naar merkbare invloed

Voor mobiele-recreatie.nl is dit een praktisch onderwerp. Gemeentelijk beleid bepaalt mede of mensen zelfstandig op pad kunnen, een centrum kunnen bezoeken en hun bestemming kunnen bereiken.

Vroege betrokkenheid kan voorkomen dat een nieuwe inrichting direct weer nieuwe drempels oplevert. Goede terugkoppeling maakt zichtbaar of de inbreng ook verschil heeft gemaakt.

Daarom blijf ik pleiten voor landelijke waarborgen, met ruimte voor een passende lokale organisatie. Mijn voorstel is inmiddels via burgemeester Marcel Oosterveer van Waalre doorgestuurd naar het VNG-project Iedereen doet mee.

Hoe is dit in jouw gemeente geregeld?

Worden mensen met een beperking betrokken voordat plannen vaststaan? Krijgen zij de ondersteuning die nodig is? En kunnen zij terugzien wat met hun adviezen gebeurt?

Ervaringen met wat goed gaat én wat vastloopt, helpen om duidelijk te maken welke waarborgen in de praktijk nodig zijn.

Martin Slingenberg
Mobiele-recreatie.nl